Skip to content Skip to footer

W dolnej linijce układu okresowego, pod numerem 108, znajduje się meitner: wysoce radioaktywny pierwiastek, który nie występuje w naturze i który jest w stanie przetrwać zaledwie 7.6 sekund. To jeden z dwóch pierwiastków nazwany po kobiecie (drugim jest kiur po Marie Skłodowskiej-Curie).

Jest to hołd w stronę pionierki fizyki nuklearnej, Lise Meitner. Urodzona w Wiedniu w Austrii w 1878 roku, od najmłodszych lat przejawiała talent do matematyki oraz nauk przyrodniczych. W 1905, jako druga kobieta w historii, ukończyła doktorat na Uniwersytecie Wiedeńskim. Krótko po tym przeprowadziła się do Berlina, gdzie asystowała pionierowi fizyki kwantowej, Maxowi Planckowi.

Chorobliwie nieśmiała, Meitner zmierzyła się z dyskryminacją ze względu na swoją płeć. Swoją pierwszą wypłatę otrzymała dopiero w roku 1913, mając 35 lat. Choć do końca życia współpracowała z niemieckim fizykiem jądrowym Otto Hahnem (oboje urodzili się i zmarli w tym samym czasie), to nigdy nie uzyskała pozwolenia na wejście do jego głównego laboratorium. Zamiast tego musiała pracować w piwnicy sklepu stolarskiego, do którego wchodziła osobnym wejściem.

Tak czy siak jednak, Hahn i Meitner współpracowali ze sobą oraz paroma innymi osobami, w tym z siostrzeńcem Meitner, Ottem Frischem. W 1917 roku, Hahn i Meitner odkryli pierwszy długowieczny izotop pierwiastka protaktynu, co zapoczątkowało program badań nad wysoce radioaktywnymi pierwiastkami w Instytucie Chemii Kaiser-Wilhelm w Berlinie. Meitner, którą zaczęto powoli akceptować w zawodzie, została tam kierowniczką fizyki.

Nie trwało to jednak długo. Meitner była Żydówką, i choć austriackie obywatelstwo pozwoliło jej uniknąć zwolnienia kiedy Hitler doszedł do władzy w 1933 roku, to znaczna część kolaboracji – w tym także z Frischem – musiała zostać rozwiązana. Wielu wyemigrowało z kraju, a w momencie dołączenia Austrii do Rzeszy Niemieckiej w 1938 przyszedł czas także na Meitner. Z pomocą Hahna uciekła przez Holandię do Szwecji.

Jako emigrantka, utrzymywała kontakt listowny z Hahnem, który po kilku miesiącach poinformował ją i Frischa o zadziwiającym rozwoju w prowadzonych na zaś badaniach nad jądrem uranu, rozbijającym się na mniejsze elementy. Informacja ta wystarczyła, by Frisch i Meitner doszli do teorii rozszczepienia jądra atomowego: procesu, który zgodnie z równaniem Einsteina E=mc2, uwolniłby olbrzymie pokłady energii.

Projekt ten miał potencjał na stworzenie bomby tak potężnej i destruktywnej, jakiej świat jeszcze nie widział. Możliwość odkrycia takiej mocy przez Niemców w przeddzień II Wojny Światowej zmobilizowało badaczy na emigracji do działania, prowadząc do amerykańskiego Projektu Manhattan, który jako pierwszy zaprojektował bombę atomową. Meitner nie chciała mieć nic wspólnego z tymi badaniami, a listy wymieniane między nią a Hahn pokazują jak głęboki żal i rozpacz czuli, kiedy wykorzystano pierwszą bombę atomową w gniewie na japońskim mieście Hiroshima w 1945 roku.

Kiedy wojna dobiegła końca, Królewska Szwedzka Akademia Nauk ogłosiła, że opóźnioną Nagrodę Nobla z 1944 w dziedzinie chemii otrzyma twórca teorii o rozszczepieniu jądra atomowego; nagrodę przyznano jednak tylko Hahnowi. Wyłączenie Meitner z nagrody określono później jako wynik “dyscyplinarnego uprzedzenia, politycznej tępoty, ignorancji oraz pośpiechu”.

Choć Meitner nigdy nie powróciła do Niemiec to swoje badania kontynuowała aż do 79. urodzin. W 1949 roku uzyskała szwedzkie obywatelstwo, a po przejściu na emeryturę w 1960 przeprowadziła się do Wielkiej Brytanii, dołączając do znacznej części swojej rodziny – w tym także do Frischa. Zmarła w 1968, mając 89 lat i została pochowana na ziemi parafialnej w Bramley, Hampshire.

Lise Meitner
7 listopada 1878 – 27 października 1968

MAMY NADZIEJĘ, ŻE PODOBA CI SIĘ TO CO CZYTASZ...

Nigdy nie było ważniejszego czasu, aby edukować społecznie

ORION Organizacja Społeczna tworzy Publikacje dla osób, które cenią wiedzę opartą na dowodach i sprawdzonych źródłach. Naszym celem jest budowanie świadomego społeczeństwa, dlatego nasze materiały zawsze będą z darmowym dostępem. Jeśli możesz wesprzyj nas dzisiaj, przekazując darowiznę, którą możesz odliczyć od podatku oraz udostępniaj nasze Publikacje swoim przyjaciołom.

Nasze Publikacje mogą być rozpowszechniane na podstawie licencji: Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-SA 4.0)

Icon
Icon
Icon
Icon